Grażyna Bacewicz i jej ludowe inspiracje

Napisany w połowie lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku V Koncert skrzypcowy Grażyny Bacewicz usłyszałam w wykonaniu francuskiej skrzypaczki Geneviève Laurenceau oraz Polskiej Orkiestry Radiowej. 24 lutego 2019 r., w Studiu Koncertowym Polskiego Radia im. Witolda Lutosławskiego w Warszawie, zabrzmiał jeszcze Polonez koncertowy A-dur Stanisława Moniuszki oraz VII Symfonia A-dur op. 92 Ludwiga van Beethovena.

To był wspaniały wieczór a słynna akustyka Studia Koncertowego PR zrobiła swoje. Dlaczego słynna? Obiekt ten to studio nagraniowe Polskiego Radia, obok Filharmonii Narodowej najważniejsza sala koncertowa Warszawy. Studio jest wyjątkowe, ponieważ ma 2 sekundy naturalnego pogłosu. Daje to niepowtarzalny efekt i naprawdę niezwykłe warunki akustyczne.

W takich dźwiękowych okolicznościach doskonale zabrzmiał V Koncert skrzypcowy Grażyny Bacewicz, wybitnej polskiej skrzypaczki i kompozytorki. Utwór ten powstał w 1954 roku, a swoje prawykonanie miał 17 stycznia 1955 w sali Romy w Warszawie podczas otwarcia II Festiwalu Muzyki Polskiej. Grali wówczas Wanda Wiłkomirska oraz Orkiestra Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Witolda Rowickiego. 

Tym razem solistką była Francuzka Geneviève Laurenceau. Skrzypaczka ta najwyraźniej zauroczyła się muzyką skomponowaną przez Grażynę Bacewicz ponieważ po naprawdę pięknym wykonaniu V Koncertu, na bis zagrała Kaprys polski tej samej kompozytorki. To bodaj najbardziej znana kompozycja skrzypcowa Grażyny Bacewicz. Znana także z tego, jakim wyzwaniem jest dla solisty. To utwór wyjątkowo trudny technicznie. Są tu bowiem przebiegi pasażowe w ruchu trzydziestodwójkowym, gra w wysokich pozycjach na strunie G, łamane akordy dwu- i trójdźwiękowe. Wykonanie Geneviève Laurenceau spodobało się publiczności. 

Wracając do V Koncertu skrzypcowego warto pamiętać, że powstał w niełatwych czasach. Rok 1954 to czas, kiedy artyści doświadczali silnych nacisków ze strony władzy, by realizowali założenia socrealizmu. Grażyna Bacewicz, by zachować niezależność, szukała inspiracji m.in. w muzyce ludowej. W V Koncercie wyraźnie słychać te inspiracje, szczególnie w ostatniej – trzeciej – części. Kompozycja Bacewiczówny, mimo motywów ludowych,  jest jednak bardzo nowatorska. Nie sposób zarzucić artystce, by uległa obowiązującym wówczas socrealistycznym założeniom. 

Grażyna Bacewicz to jedna z najwybitniejszych postaci polskiej muzyki drugiej połowy XX wieku. Urodziła się w Łodzi w 1909 r., zmarła 60 lat później. Rok 2019 to Jej rok. Rok  110. rocznicy urodzin i 50. rocznicy śmierci artystki. Jej najwybitniejsze dzieła orkiestrowe to III Symfonia z 1952 r. oraz napisana rok później IV Symfonia, a także koncerty. Koncert na orkiestrę smyczkową z 1948 r. jest zaliczany do najlepszych dzieł współczesnych kompozytorów polskich.

Jako skrzypaczka jest autorką wspaniałych koncertów skrzypcowych. Między rokiem 1937 a 1965 takich koncertów skomponowała sześć. Wszystkie są uważane za arcydzieła XX wieku, za najwybitniejsze polskie koncerty skrzypcowe po Koncercie A-dur op. 8 Mieczysława Karłowicza i dwóch koncertach Karola Szymanowskiego.

 

fot. Polska Orkiestra Radiowa

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *